Beyaz Rusya

BEYAZ RUSYA

Ticareti Etkileyen Kültürel Faktörler

Rusya ile tarihsel bağları sebebiyle çok yakın ilişkileri bulunan ve özellikle oluşturulan gümrük birliği sonrası ekonomik açıdan çok yakın bir ortak durumuna gelen Beyaz Rusya, Rusya pazarına yönelen işadamları için önemli bir potansiyele sahiptir. Özellikle piyasa ekonomisine uyum sağlama sürecinde yapılan reformlar ve ülkede yeni gelişmekte olan sektörler açısından düşünüldüğünde firmalar için ciddi bir etkinlik kazanma fırsatı olarak görülebilir.

Ülkede faaliyette bulunan firmaların başlıca şikayet alanları ülkedeki bürokrasinin yol açtığı gecikmeler, vergi politikaları ve kanunlardaki hızlı ve sürekli yenilemelerdir.

Beyaz Rusya hükümetinin ülke ekonomisinin ¾’ünden fazlasını kontrol ediyor olmasıyla birlikte özelleştirmeye ilişkin yasalar güçlendirilmiş ve bir özelleştirme idaresi kurulması onaylanmıştır. Fakat yine de kamu teşebbüslerinin satışının hala yeterli düzeyde olmadığı söylenebilir.

Giderek artan ticaret hacmi sonrası tekstil, otomotiv, gıda, kimyasal ürünler, müteahhitlik, yapı ürünleri, mağazacılık, hizmetler (özellikle hızlı yemek, kafe-bar-restoran işletmeciliği, otelcilik), imalata dönük doğrudan dış yatırım alanları işadamları için önemli fırsatlar sunmaktadır. Güvenlik vb. sorunlarla karşılaşma riski bulunmayan ve Rusya pazarına geçiş için de önemli bir üs olabilecek olan Beyaz Rusya %100 Türk sermayeli firma kurmaya da olanak sağlayan bir ülkedir.

Ülkede ekonomik ve ticari faaliyetlerde bulunacak işadamlarının karşılaşacakları en önemli sorunlar arasında Beyaz Rusya’nın SSCB’nin dağılması sonrası adapte olmaya çalıştığı yeni düzeni tam olarak entegre edememiş olması ve serbest ticaret, uygulamalarda liberalizasyon ve para döviz piyasalarındaki kısıtlamalarla hükümetin vergi ve diğer engellemeler yoluyla neden olduğu birtakım olumsuzluklar sayılabilir. Finansal ve ekonomik sistem son yıllarda yapılan düzenlemeler ve liberalizasyon çalışmalarıyla uyumlu hale getirilmeye çalışılsa da hala bazı eksiklikler bulunmaktadır. Bunların dışında dağılan SSCB ülkeleri arasında insan kaynakları, istikrar ve altyapı yönlerinden en gelişmiş ülkelerden biri olarak gösterilebilecek olan Beyaz Rusya, Rusya ile yakın ilişkileri gereği gerek yatırım potansiyeli gerekse ticari ilişkiler bağlamında Rusya pazarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Pasaport ve Vize İşlemleri

Belarus ülkeye girişlere ilişkin Türk vatandaşlarına yönelik vize uygulamaktadır. Ülkeye giriş için gerekli olan vize, Belarus Cumhuriyeti Büyükelçiliğinden temin edilmektedir. Bunun dışında vizeyle birlikte ülkeye giriş yapabilmek için Belarus’ta mevcut bir kuruluştan, bir firmadan veya bir gerçek kişiden davet mektubu alma zorunluluğu vardır. Firmalardan alınacak davet mektubu firmanın antetli kağıdına yazılmış olmalı ve firma, bir dış ticaret firması olarak kayıtlı bir firma olmalıdır. Gerçek kişilerden alınacak davet mektuplarında ise davet edilen kişinin adı ve soyadı, doğum yeri ve tarihi, pasaport numarası gibi bilgiler ve ziyaret nedeni belirtilmelidir.
Vize ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktalardan birisi de yetkililerin ücretli bile olsa havaalanında vize vermemesidir. Bazı istisnai durumlar dışında bu durum genellikle kabul edilmemektedir. Bu yüzden kişilerin vizelerini Türkiye’den alarak çıkış yapmaları yerinde olacaktır.

Belarus hükümetince 1 Ekim 2000 tarihinden itibaren ülkeye girişlerde sağlık sigortası talep edilmeye başlanmıştır. Sözkonusu sağlık sigortalarının, giriş yapan kişilerin başka bir sağlık sigortası bulunsa dahi giriş yapılan gümrükten temin edilmesi gerekmektedir. Sağlık sigortalarının maliyetleri ülkede kalış süresine göre değişiklik göstermektedir. Buna göre sigorta masrafları asgari 1 $’dan (bir günlük kalış için) azami 85 $’a (bir yıllık kalış için) kadar değişmektedir.

Belarus Büyükelçiliği tüm vize başvurularını hafta içi hergün 09.00-11.00 saatleri arasında kabul etmekte ve 7 işgünü içinde sonuçlandırmaktadır. Büyükelçilikte yapılmakta olan Express vize uygulaması ise belli bir ücret farkı karşılığında 4 iş günü içinde sonuçlandırılmaktadır.

İş vizesi için ibraz edilmesi gereken belgeler;
• Şirketin antetli kağıdına kaşeli ve imzalı olarak, konsolosluğun vize departmanına hitaben yazılmış, seyahat detaylarını ve vize talebini belirten dilekçe
• Ticari Sicil Gazetesi Fotokopisi
• Vergi Levhasının Fotokopisi
• İmza Sirküleri Fotokopisi
• Yeni Tarihli Faaliyet Belgesi Fotokopisi
• Hesap Cüzdan Fotokopisi
• Gayrimenkul Tapu Fotokopisi
• Gidilecek ülkedeki Firmadan Davetiye

Dış Ticaret Politikası

Ülkede gerek Beyaz Rusya firmaları, gerek yabancı firmalar resmi olarak kayıt altına alındıkları günden itibaren dış ticaret faaliyetinde bulunma hakkına sahiptir.Ülkenin Dış Ticaret Mevzuatı tarife ve tarife dışı düzenlemeleri ve spesifik dış ticaret işlemlerini içermektedir. Bazı ürünlerin ihracatında söz konusu ürünlerin ihracında bir sakınca olmadığına dair izin belgesi alınması ya da güvenlik, kalite, sağlık gibi standartların belgelenmesine yönelik sertifikaların temin edilmesi gerekmektedir.

Beyaz Rusya’da resmi olarak ithal-ikameci politikalar uygulanmaktadır.Tüketiciler, ithal mal satın almak yerine yerli malları kullanmaya teşvik edilmektedir.Perakendeci firmalar mağazalarında belirli oranda yerli üretim mallar bulundurmakla yükümlüdür.

1991’de bağımsızlığını kazanmadan önce dış ticaretinin %80’den fazlasını Sovyet Cumhuriyetleri ile gerçekleştiren Beyaz Rusya’nın dış ticaretinde önem arz eden ülke grupları bağımsızlık sonrası dönemde BDT üyesi ülkeler olmuştur. Bu süreçte ve yakın dönemde özellikle Rusya Federasyonu ile çok büyük miktarda dış ticaret ilişkisinde bulunan Beyaz Rusya dış ticaretinde bu ülkeye yoğun olarak bağımlıdır.AB ülkelerine olan yakınlık da bu ülkelere yönelik dış ticaret için avantaj sayılmaktadır.

Özellikle 1990’lı yıllarda yapılan ticarette bavul ticareti önemli yer tutmaktadır.Özellikle Türkiye’den Rusya ve Beyaz Rusya’ya yapılan ihracatta yoğun olarak kullanılan bavul ticareti Türkiye’nin dış ticaret istatistiklerinde veri farklılıkları yaratmaktadır.Bavul ticareti yoluyla Türkiye’den ülkeye özellikle tekstil ürünleri, gıda maddeleri, deri ve temizlik malzemeleri girdiği belirlenmiştir.

1 Ocak 2010 tarihinde Beyaz Rusya, Rusya Federasyonu ve Kazakistan arasında Gümrük Birliği oluşturulmuştur.Bu çerçevede 3 ülke ortak gümrük tarifesi uygulamaktadır.Üye ülkeler arasında mallar serbest dolaşımda olup, gümrük kontrolleri yapılmamaktadır.Gümrük Birliği ülkeleri arasında 2012 yılı Ocak ayı itibarıyla Ortak Ekonomik Alan oluşturulmuştur.Ortak Ekonomik Alan çerçevesinde, gümrük birliğine ek olarak, hizmetler, işgücü ve sermayenin serbest dolaşımı ve ekonomi politikalarının uyumlaştırılmasına yönelik anlaşmalar imzalanmıştır.

Ülke, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyesi değildir.Rusya Federasyonu'nun 22 Ağustos 2012 tarihinde DTÖ’ye üye olmasıyla birlikte Beyaz Rusya’nın da DTÖ üyeliği çalışmalarının hızlanacağı değerlendirilmektedir.
Beyaz Rusya, aynı serbest ticaret alanının üyesi olmasına rağmen Rusya’nın Ukrayna ve AB ülkelerine yönelik ithalat yasağına katılmayı reddetmiştir.

Beyaz Rusya’da 2008 yılı Kasım ayından bu yana uygulanan ve ülkede yerleşik şahıs ve firmaların ithalatta tam veya kısmi peşin ödeme yapmasını yasaklayan karar, Beyaz Rusya Merkez Bankası’nın 2 Mayıs 2015 tarih ve 277 sayılı kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır. Söz konusu karar kapsamında, firmalarımızın ülkeye gerçekleştirdikleri ihracat nedeni ile zaman zaman karşılaştıkları alacak tahsili problemlerinde de önemli düzeyde azalma olması beklenmektedir.

Tarifeler ve Diğer Vergiler

Beyaz Rusya’da dış ticarete ilişkin mevzuat 4 Ocak 2003 tarihli “Beyaz Rusya Cumhuriyeti Gümrük Kanunu” ve “Gümrük Tarifeleri Hakkındaki Kanunda Değişiklik Yapan Kanun” ile belirlenmiştir. 
Beyaz Rusya’nın gümrüklerden sorumlu kuruluşu Devlet Gümrük Komitesidir.Bu kuruma için aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilmektedir.
http://www.gtk.gov.by/en/
Beyaz Rusya’nın diğer ülkelerle arasındaki uluslararası anlaşmalar çerçevesinde uygulamada bulunan gümrük tarifeleri üç grupta toplanmaktadır;
• Serbest Ticaret Anlaşması Olan Ülkeler: Bu ülkelerden Beyaz Rusya’ya gelen mallar gümrüksüz olarak giriş yapmaktadır. ( BDT ülkeleri)
• En Çok Kayrılan Ülke Kuralı Uygulanan Ülkeler: Bu ülkelere Bakanlar Kurulu’nca belirlenen gümrük tarifeleri uygulanmaktadır.

• GTS Kapsamındaki Ülkeler: Genelleştirilmiş Tarifeler Sistemi kapsamında bu ülkelere MFN oranı üzerinden %25 indirim uygulanmaktadır.
• Diğer Ülkeler: En çok kayrılan ülke kuralı kapsamı dışında kalan ülkelere 2 katı gümrük tarifesi uygulanmaktadır.

Beyaz Rusya’ya getirilen mallara uygulanan vergilerin oranları Beyaz Rusya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın 31 Aralık 2007 tarih ve 699 sayılı Kararı ile saptanmıştır. Söz konusu kararın 3 No’lu ekinde sıralanan ve Beyaz Rusya’nın ticari ve siyasi ilişkilerinde en çok kayrılan ülke rejimini uyguladığı ülkelerin menşeini taşıyan mallar Beyaz Rusya Cumhuriyeti’nin gümrük alanına getirildiğinde, kendilerine kararda belirtilen gümrük vergisi oranları uygulanmaktadır. Beyaz Rusya Cumhuriyeti’nin tarife kolaylıkları (preferanslar) sağladığı durumların dışında, ticari ve siyasi ilişkilerinde en çok kayrılan ülke rejiminin uygulanması öngörülmediği ülkelerin menşeini taşıyan mallara uygulanan ithal vergilerinin oranları ikiye katlanmaktadır. Ülke, serbest ticaret anlaşması, Gümrük Birliği ilişkisi içinde olduğu ülkeler ve Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi’nden yararlandırdığı ülkeler hariç tüm ülkelere en çok kayrılan ülke prensibi çerçevesinde aynı gümrük oranını uygulamaktadır.

Beyaz Rusya ile Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi ekseninde ticari ilişkilerde bulunan ülkeler % 25 oranında bir tarife indiriminden yararlanmaktadır.

Beyaz Rusya’nın ithalatta uyguladığı vergilere ilişkin bilgilere aşağıdaki internet sitesinden ulaşılabilir.
http://www.pravo.by/win/other_legacts_in.asp?razd=08
Türkiye ile Beyaz Rusya karşılıklı olarak birbirlerine uyguladıkları Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi kapsamındaki tarife indirimlerini 2008 yılında kaldırmışlardır.Avrupa Birliği’nin aldığı karara bağlı olarak yapılan bu düzenlemeyle birlikte Türkiye öncelikle bu uygulamayı askıya almış sonrasında Beyaz Rusya 2008’de yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Kararıyla Türkiye’yi uyguladığı GTS rejiminden çıkarmıştır.

Beyaz Rusya, Kazakistan ve Rusya Federasyonu arasında 2009 yılında sürdürülen görüşmeler sonrasında 1 Ocak 2010 tarihi itibarı ile Gümrük Birliği oluşturulmuş ve bu süreç dış ticaret politikasında yeni düzenlemeleri beraberinde getirmiştir. Bununla birlikte Türkiye’nin 1 Ocak 2010’dan itibaren Beyaz Rusya-Rusya-Kazakistan arasında oluşturulan Gümrük Birliği kapsamında Genelleştirilmiş Tercihler Sisteminde (GTS) yer alacağı bildirilmiştir; bu da Türkiye’nin aşağıdaki internet sayfasında listelenen mallarda Ortak Gümrük Tarifesi (OGT) oranlarının %75’ini ödenmesi anlamına gelmektedir (diğerler mallarda Türk ihracatçıları OGT’nin tamamını ödeyecektir):
http://tsouz.ru/db/ettr/Pages/tovRSiNRS.aspx
Beyaz Rusya hükümetinin dış ticarete ilişkin bazı uygulamaları birtakım sorunlar yaratmakla birlikte hükümetin son dönemde kararlı bir biçimde liberalleşmeye dönük önlemler almaya çalıştığı da gözlenmektedir.

2009 başında yapılan bir mevzuat değişikliği ile ithal edilen mallar için ön ödeme yapılması hükümetçe yasaklanmış, “ithalatçılar malın gümrük işlemlerini tamamlamadan karşıdaki satıcıya ödeme yapamaz, sadece bazı önemli ham madde ve ara malları için özel izin çıkararak ön ödeme yapılması mümkündür” hükmü getirilmiştir.Bu hüküm Beyaz Rusya’ya yapılacak ihracat işlemleri noktasında önemli bir engel teşkil etmektedir. Bu yasağa getirilen düzenlemeler doğrultusunda Ocak 2009 tarihinde Beyaz Rusya Merkez Bankası firmalara yaptıkları ihracat başta olmak üzere kazandıkları döviz gelirleriyle yapacakları ithalat için ön ödeme yapmalarına izin vermiş, sonrasında firmalara yaptıkları ithalat için, aldıkları yabancı kredilerle ön ödeme yapma izni getirilerek yasak biraz daha yumuşatılmıştır.

Gümrük Vergisi Dışındaki Vergiler

Beyaz Rusya’da uygulanan gümrük vergisi gibi ithalat vergileri dışında uygulanan diğer vergiler Katma Değer Vergisi (KDV), Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)’dir.

KDV, Beyaz Rusya’ya ithal edilen hemen hemen tüm mallara uygulanmakta olan genel vergidir. Bazı gıda maddelerinde, çocuk eşyalarında, tarımsal üretim için kullanılan ürünlerde, balıkçılık ve arıcılıkta yürürlükteki oran %10’dur. Özel tüketim vergisi tutarı ya vergiye tabi malın fiziki birimi başına sabit bir tutar olarak ya da malların değeri üzerinden yüzde olarak belirlenmektedir.Alkollü içecekler, petrol ve petrol ürünleri, tütün ürünleri, mücevher, minivanlar ve otomobiller özel tüketim vergisine tabi mallardır.

Ülkeye giren mal, hizmet ve mülkiyet haklarının çoğunluğundan ve ülkeye ithal edilen mallardan katma değer vergisi (KDV) tahsil edilmektedir.1 Ocak 2010 tarihinden itibaren yapılan değişiklikle birlikte KDV genel oranı %18’den %20’ye çıkarılmıştır.İthalatta KDV matrahı, malın gümrük değeri + gümrük vergileri olarak hesaplanır.Ücretsiz olarak sevkedilen mallar da KDV’ye tabi olup matrahın hesaplanmasında malın piyasa değeri temel alınmaktadır.

Özellikle kriz sonrası Beyaz Rusya hükümetince alınan birtakım önlemler vergileme alanında da kendini göstermiştir.Buna göre 2010 yılında vergi mevzuatında bir dizi değişiklik öngörülmüştür.Tarımsal üretimi destekleme fonu ödemeleri, yerel perakende satış vergisi, motorlu taşıt alım vergisi ve park vergisi kaldırılmıştır ve vergilerin kalkmasıyla oluşacak gelir kaybını telafi etmek üzere KDV oranı %18’den %20’ye çıkarılmıştır.

Beyaz Rusya’da kurumların faaliyetleri üzerinden alınan kurumlar vergisi oranı % 24’ten % 18’e düşürülmüştür.
Yabancı sermaye payının %30’u aştığı yabancı sermayeli işletmeler ürün ve hizmetlerinin satışı üzerinden elde ettikleri kar için 3 yıllık vergi ayrıcalığına sahiptir. Ekonomi için kritik önem taşıyan ürünleri üreten üreticilere devam eden üç yıl için daha %50 oranında vergi indirimi sağlanmaktadır.

Üretim ve konut inşası için yapılan sermaye yatırımları kar vergisi matrahından düşülebilmektedir.

Stopaj Vergisi: Kaynakta kesilmekte olup, %15’tir.

Gelir vergisi oranı % 12’dir.

Ürün Standartları ile İlgili Uygulamalar

Belarus dış ticaretine konu olacak ürünlerle ilgili olarak belirlenen ürün standartları ve sertifikalara uyuma ilişkin belgelerin tamamlanması ve ibrazı, dış ticaret etkinliklerinde öncelikli yer tutar.Standart ve standartlara uygunluk belgesi olmayan veya gerekli sertifika yeterliliklerini sağlamayan ürünlerin ticaretine izin verilmemektedir.
Ülkelerin dış ticaret mevzuatına ilişkin standart ve sertifikasyon belgelerine ulaşabilecekleri yetkili kurum GOSSTANDART (Standardizasyon, Metroloji Sertifikasyon Devlet Komitesi) dır.Bu kurum ürünlerin ticareti sürecinde gerekli test ve ölçümleri yapmak, laboratuar vb analizleri ve değerlendirmeleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kuruluştur. Teknik düzenlemeler, standart uygulamalar, metroloji, enerji kaynaklarının etkin kullanımı, güvenlik, sağlık, rekabetçiliği arttırıcı önlemlerin alınması vb hedefler doğrultusunda onay değerlendirmelerin yapılması da bu kurumun sorumlulukları arasındadır. 

Ürün güvenliği ve sağlığı, mülkiyet hakları ve diğer gereklilikleri korumaya yönelik uygulama ve standartlar hükümetçe belirlenerek açıklanmaktadır.Bu standartlara ilişkin olarak düzenlemesi istenen belgeler hükümetin ilgili kurumlarınca belirlenmektedir. Ülke sınırları içinde toptan ve perakende satışı yapılan her mal ve hizmet için BelST sertifikası tanınmış ve bu belge kalite güvenliği, gümrük işlemleri ve yaşam, sağlık ve mülkiyet açısından gerekli yükümlülükleri belirleyen bir belge olarak zorunluluk haline getirilmiştir. BelST sertifikası hükümet tarafından akredite edilmiş sertifika merkezleri tarafından verilmektedir.

Belarus dış ticaret mevzuatına ilişkin tarife ve tarife dışı düzenlemeler ile spesifik dış ticaret işlemleriyle ilgili düzenlemeler dahilinde ülkeye girecek ürünler bakımından farklılaşan uygulamalar bulunmaktadır. Bazı ürünlerin ihracatı sürecinde sözkonusu ürünlerin ihracında bir sakınca olmadığına dair izin belgesi alınması ya da güvenlik, kalite, sağlık gibi standartların belgelenmesine yönelik sertifikaların temin edilmesi gerekmektedir. Ülkenin Dış Ticaret Mevzuatı uyarınca; bir ihracat işleminde ihracat karşılığı bedelin zamanında havale edilmesi, bir ithalat işleminde ise malların zamanında teslimi en önemli önceliktir.

Belarus’ta yapılan ürün standartlarına ilişkin uygulamalarda sistem yaklaşımı bağlamında tarım, sanayi, hizmetler gibi sektörlerin tümünü kapsayan yıllık planlar etrafında bir düzen oluşturulmuştur.

Ülkenin ithalat lisansları ve sertifikasyon mevzuatına ilişkin bilgilere ulaşmak için aşağıdaki bağlantılardan faydalanılabilir;
http://www.belgiss.org.by/

Kaynak : https://www.ticaret.gov.tr